เปิดร้านอาหารต้องจดทะเบียนและขอใบอนุญาตอะไรบ้าง 2569

เรื่องเอกสารเป็นสิ่งที่เจ้าของร้านมือใหม่มักผัดไว้ทีหลัง เพราะรู้สึกว่าซับซ้อนและไม่เร่งด่วนเท่าการทำอาหารให้อร่อย แต่บางใบต้องมี ก่อนเริ่มกิจการ ไม่ใช่ตามไปทำทีหลัง และมีใบหนึ่งที่ถ้าไม่มีแล้วโทษถึงขั้นจำคุก

บทความนี้รวมเอกสารที่ร้านอาหารเปิดใหม่ต้องเตรียม — จดทะเบียนอะไร ขออนุญาตที่ไหน ใบไหนลืมไม่ได้ ส่วนเรื่องภาษีเชิงลึกอยู่ในบทความแยกต่างหาก

บทความนี้เป็นภาพรวมเบื้องต้น ข้อมูลตรวจสอบล่าสุดเดือนกรกฎาคม 2569 กฎหมายและอัตราภาษีเปลี่ยนได้ รายละเอียดและเงื่อนไขที่ใช้กับร้านของคุณ ควรตรวจสอบกับกรมสรรพากรหรือสำนักงานเขต/อำเภออีกครั้ง

1. จดทะเบียนพาณิชย์

ร้านอาหารที่เปิดเป็นกิจการ โดยทั่วไปต้องจดทะเบียนพาณิชย์ที่สำนักงานเขต (กรุงเทพฯ) หรือเทศบาล/อบต. (ต่างจังหวัด) ภายในกำหนดหลังเริ่มกิจการ ค่าธรรมเนียมไม่แพง เป็นการยืนยันว่าร้านมีตัวตนถูกต้องตามกฎหมาย

การจดทะเบียนช่วยให้ร้านทำเรื่องอื่นต่อได้ง่าย เช่น เปิดบัญชีธนาคารในนามร้าน หรือทำสัญญากับซัพพลายเออร์

2. ใบอนุญาตสถานที่จำหน่ายอาหาร (ข้อที่ลืมไม่ได้)

หลายคนคิดว่าจดทะเบียนพาณิชย์แล้วจบ แต่ร้านอาหารมีอีกใบที่ต้องมี และเป็นใบเดียวในบทความนี้ที่มีโทษ จำคุก

ตาม พ.ร.บ.การสาธารณสุข พ.ศ. 2535 มาตรา 38 แบ่งตามพื้นที่ของสถานที่:

พื้นที่ของร้าน	ต้องมีอะไร	โทษถ้าไม่มี (มาตรา 72)
เกิน 200 ตร.ม.	ใบอนุญาต จากเจ้าพนักงานท้องถิ่น	จำคุกไม่เกิน 6 เดือน หรือปรับไม่เกิน 50,000 บาท
ไม่เกิน 200 ตร.ม.	หนังสือรับรองการแจ้ง (แจ้งต่อเจ้าพนักงานท้องถิ่น)	จำคุกไม่เกิน 3 เดือน หรือปรับไม่เกิน 25,000 บาท

ร้านเล็กที่พื้นที่ไม่เกิน 200 ตร.ม. ซึ่งเป็นร้านส่วนใหญ่ ก็ยังต้องแจ้งเพื่อขอหนังสือรับรองการแจ้ง ก่อนเริ่มกิจการ ไม่ใช่ไม่ต้องทำอะไร ยื่นได้ที่สำนักงานเขต (กรุงเทพฯ) หรือเทศบาล/อบต. (ต่างจังหวัด) ที่เดียวกับที่จดทะเบียนพาณิชย์

3. ถ้ามีลูกจ้าง ต้องขึ้นทะเบียนประกันสังคม

เมื่อร้านจ้างพนักงาน นายจ้างมีหน้าที่ขึ้นทะเบียนนายจ้างและลูกจ้างกับสำนักงานประกันสังคม และนำส่งเงินสมทบทั้งส่วนของนายจ้างและลูกจ้างทุกเดือน ส่วนนี้ต้องรวมเป็นต้นทุนพนักงานตั้งแต่แรก ไม่ใช่แค่เงินเดือน

4. เรื่องภาษีที่ควรรู้ตั้งแต่วันแรก

ภาษีเป็นเรื่องที่ตามมาหลังร้านเริ่มขาย ไม่ใช่เอกสารที่ต้องยื่นก่อนเปิด แต่มี 4 เรื่องที่ควรรู้ไว้ตั้งแต่แรกเพราะมันกำหนดว่าต้องเก็บข้อมูลอะไรบ้าง

• บุคคลธรรมดา หรือ นิติบุคคล — จุดตัดสินใจที่ส่งผลต่อภาษีมากที่สุด ร้านเล็กช่วงเริ่มต้นส่วนใหญ่เริ่มจากบุคคลธรรมดา แล้วค่อยพิจารณาจดเป็นนิติบุคคลเมื่อรายได้เริ่มสูง
• ภาษีมูลค่าเพิ่ม (VAT) — เมื่อรายรับของกิจการ เกิน 1.8 ล้านบาทต่อปี ต้องจดทะเบียน VAT เกณฑ์นี้นับจาก รายรับรวม ไม่ใช่กำไร ร้านที่ขายดีอาจถึงเกณฑ์เร็วกว่าที่คิด
• ภาษีป้าย — ถ้าร้านมีป้ายชื่อร้าน ต้องยื่นและชำระเป็นรายปีกับสำนักงานเขตหรือเทศบาล อัตราขึ้นอยู่กับขนาดป้ายและลักษณะตัวอักษร
• ภาษีหัก ณ ที่จ่าย — เป็นหน้าที่ของร้านที่จดเป็น นิติบุคคล เป็นหลัก ร้านที่ทำในนามบุคคลธรรมดาไม่มีหน้าที่หักค่าเช่า จึงจ่ายค่าเช่าเต็มจำนวนได้ตามปกติ ไม่ต้องไปหักเงินเจ้าของตึก (คำสั่งกรมสรรพากร ท.ป.4/2528 ข้อ 6)

ทั้งสี่เรื่องนี้มีรายละเอียดที่พลาดแล้วเสียเงินจริง โดยเฉพาะกรณีที่ ขาดทุนแต่ยังต้องเสียภาษี และเบี้ยปรับตอนโดนเรียกย้อนหลัง อ่านฉบับเต็มได้ที่ สรุป 3 ภาษีหลักที่คนทำร้านอาหารต้องรู้

จุดที่คนมักพลาด

• คิดว่าจดทะเบียนพาณิชย์แล้วครบ — ลืมหนังสือรับรองการแจ้ง/ใบอนุญาตสถานที่จำหน่ายอาหาร ซึ่งเป็นใบที่มีโทษจำคุก
• ทำเอกสารหลังเปิดร้านแล้ว — หนังสือรับรองการแจ้งต้องขอ ก่อนเริ่มกิจการ
• ไม่แยกเงินร้านกับเงินส่วนตัว — พอถึงเวลาคิดภาษีหรือดูกำไรจริงจะยุ่งมาก ควรแยกบัญชีตั้งแต่วันแรก
• ไม่เก็บเอกสารรายรับรายจ่าย — บิลซื้อวัตถุดิบ ใบเสร็จ ยอดขายรายวัน คือหลักฐานที่ใช้ทั้งตอนคิดภาษีและตอนดูสุขภาพร้าน
• ไม่จับตายอดขายสะสม — จนเลยเกณฑ์ VAT โดยไม่รู้ตัว

สรุป

เอกสารของร้านอาหารเปิดใหม่มี 3 กลุ่มหลัก — จดทะเบียนพาณิชย์ ขอหนังสือรับรองการแจ้งหรือใบอนุญาตสถานที่จำหน่ายอาหารก่อนเปิด และขึ้นทะเบียนประกันสังคมถ้ามีลูกจ้าง ใบที่ห้ามลืมที่สุดคือใบที่สอง เพราะเป็นใบเดียวที่มีโทษจำคุก ส่วนเรื่องภาษีจะตามมาหลังเริ่มขาย สิ่งที่ช่วยได้มากที่สุดคือการมีตัวเลขยอดขายและรายจ่ายที่ถูกต้องเป็นปัจจุบันตั้งแต่วันแรก

Ginzii เป็นระบบ POS สำหรับร้านอาหารในไทย เริ่มขายและออกบิลได้ฟรีตั้งแต่วันแรก เริ่มใช้ฟรีได้ที่นี่ ส่วนรายงานยอดขายย้อนหลัง ซึ่งเป็นตัวที่ใช้ดูยอดสะสมว่าใกล้ถึงเกณฑ์ VAT ที่ 1.8 ล้านบาทหรือยัง อยู่ในแพ็กเกจ Mini (฿99/เดือน) ขึ้นไป